Khi cổ phần của SpaceX và Anthropic trở thành những cái tên hot nhất trên các diễn đàn đầu tư, một nhà đầu tư kỳ cựu đã lên tiếng trên Fox Business với lời cảnh báo thẳng thắn: nhà đầu tư nhỏ lẻ đang chạy theo hype mà chưa hiểu rõ những gì họ thực sự mua.
Rủi ro khi mua cổ phần công ty tư nhân như Anthropic hay SpaceX
Cả SpaceX lẫn Anthropic đều chưa niêm yết công khai. Điều đó có nghĩa là nhà đầu tư nhỏ lẻ muốn sở hữu cổ phần thường phải thông qua các quỹ thứ cấp hoặc nền tảng giao dịch cổ phiếu tư nhân — những kênh vốn đi kèm với mức định giá có thể cao hơn thực tế, cộng thêm thanh khoản rất hạn chế.
Theo Fox Business, nhà đầu tư đưa ra cảnh báo này nhấn mạnh rằng không giống cổ phiếu niêm yết, bạn không thể bán ngay khi thị trường biến động. Nếu cần tiền hoặc muốn thoát vị thế, bạn phụ thuộc hoàn toàn vào việc tìm được người mua khác — thường với mức giá thấp hơn nhiều so với lúc mua vào.
Anthropic — startup AI đứng sau Claude — được định giá lên tới hàng chục tỷ đô la sau nhiều vòng gọi vốn lớn từ Google và Amazon. Mức định giá đó phản ánh kỳ vọng tăng trưởng rất cao, nhưng công ty vẫn chưa có lợi nhuận và đang cạnh tranh trực tiếp với OpenAI, Google DeepMind, và nhiều tên tuổi khác có nguồn lực khổng lồ hơn.
Hype AI và bài học từ các chu kỳ bong bóng trước
Cơn sốt đầu tư vào AI không phải hiện tượng mới. Làn sóng tương tự từng xảy ra với các startup dot-com cuối thập niên 1990, rồi với blockchain và crypto những năm 2017-2021. Điểm chung: định giá bị đẩy lên bởi câu chuyện tương lai, không phải doanh thu hiện tại.
Với Anthropic và SpaceX, câu chuyện đó đủ hấp dẫn để thu hút dòng tiền tổ chức lớn — nhưng nhà đầu tư tổ chức cũng có điều khoản bảo vệ, quyền ưu tiên nhận cổ tức, và khả năng đàm phán định giá mà cá nhân nhỏ lẻ hoàn toàn không có.
- Thiếu thanh khoản: Không thể bán tự do như cổ phiếu niêm yết trên sàn.
- Định giá mờ đục: Giá thị trường thứ cấp thường cao hơn giá thực tế công ty.
- Rủi ro thông tin bất cân xứng: Nhà đầu tư nhỏ lẻ không có quyền truy cập báo cáo tài chính chi tiết.
- Phí nền tảng: Các quỹ hoặc nền tảng thứ cấp thường thu phí đáng kể, ăn vào lợi nhuận tiềm năng.
Lời khuyên trực tiếp từ nhà đầu tư được Fox Business dẫn lời là: nếu bạn không đủ khả năng chịu đựng việc số tiền đó bị khoá trong nhiều năm — hoặc mất hoàn toàn — thì đây không phải khoản đầu tư phù hợp, bất kể cái tên hấp dẫn đến đâu.